Je hebt het vast wel eens meegemaakt: je schildert een mooi stuk lucht of een effen schaduwvlak, en als het droog staat zie je strepen, randen en vlekken. Frustrerend.
▶Inhoudsopgave
Het verschil tussen een aquarel dat professioneel oogt en er slordig uitzit, zit vaak in de kleurvlakken. En goed nieuws: egale wassen zijn te leren. Het vraagt wel de juiste aanpak, de juiste materialen en een beetje geduld.
Waarom krijg je strepen?
Strepen ontstaan meestal doordat de verf niet gelijkmatig loopt. Dat kan verschillende oorzaken hebben.
Je penseel bevat te weinig water, je gaat te snel over het papier, of je probeert een half-droog gebied bij te werken. Maar de grootste boosdoener is vaak het papier zelf.
Een dun, goedkoop papier houdt water slecht vast, waardoor de verf ongelijk droogt en randen vormt. Daarom zeg ik het altijd: papier is belangrijker dan verf. Een slecht papier verpest zelfs de beste aquarel. Wat me opvalt is dat veel beginners hun geld steken in dure verf, terwijl een goed vel papier meer verschil maakt dan welke ook dure tube.
Arches, 300 gram, katoen: dat is de gouden standaard. Het kost geld, ja, maar je merkt het verschil meteen.
Het papier neemt de verf gelijkmatiger op, en je hebt meer tijd om te werken voordat het droogt.
De juiste verf kiezen
Niet alle aquarelverf is gelijk. Een dure set is niet per se beter; een goedkope set met de juiste pigmenten geeft vaak meer voldoening.
Veel merken verkopen 'complete sets' die volledige kleurrijken missen; dat is een marketingtruc.
Kijk dus niet naar de hoeveelheid kleuren in de set, maar naar de pigmentnummers op de tubes of pans. PB15 is bijvoorbeeld een fantastisch phthalo-blauw, helder en lichtecht. PY35 is een cadmiumgeel dat goed mengt.
Als je weet welke pigmenten je nodig hebt, kun je gericht kopen in plaats van een kist met twintig kleuren waarvan je er vijftien nooit gebruikt. Winsor & Newton en Schmincke zijn hierin betrouwbaar, maar ook Van Gogh van Talens heeft een verrassend goede prijs-kwaliteitverhouding. Holbein aquarelverf is minder korrelig dan Winsor & Newton, maar mengt iets anders. Dat vind ik trouwens een leuke eigenschap voor grote vlakken, omdat de kleur wat zachter overgaat. Voor fijne details kies ik liever Schmincke, die iets scherper blijft.
Penseel en water: de balans
Een goed penseel — sabel of synthetisch — houdt meer water vast dan een goedkope variant. Dat klinkt als een klein detail, maar het maakt een wereld van verschil.
Met een goed penseel breng je in één beweging een gelijkmatige was aan, zonder dat je steeds opnieuw moet bijvullen.
De techniek is eigenlijk simpel: bevochtig het papier eerst met schoon water. Gebruik een groot penseel, laad het goed met verf, en ga in vloeiende horizontale strepen over het papier. Begin bovenaan, en laat elke strook iets overlappen met de vorige. Wil je meer weten over aquarelschilderen voor beginners en waar je mee begint?
Werk snel, maar niet gehaast. Het papier mag nat zijn, maar niet druipend. Eerlijk gezegd, de eerste paar keer gaat het niet perfect. Dat hoort erbij. Oefen op restpapier. Een vel Arches kun je besteden aan oefeningen — het is geen verspilling, het is investeren in begrip.
Wet-op-droog versus wet-op-wet
Voor egale vlakken gebruik ik bijna altijd de wet-op-droog techniek. Dat betekent: je bevochtig het papier, laat het even intrekken zodat het glanzend nat is (niet meer druipend), en breng dan de verf aan. Zo heb je genoeg tijd om de kleur gelijkmatig te verdelen, maar droogt het wel voorspelbaar.
Wet-op-wet — waarbij je verf aanbrengt op nat papier — geeft mooie, zachte overgangen, maar is lastiger te controleren.
De kleur waar je niet wilt hebben. Voor grote, effene vlakken is dat juist wat je niet wilt. Bewaar die techniek voor wolken, zonsondergangen en achtergronden waar onregelmatigheid juist mooi is.
Tips die ik in de praktijk heb geleerd
Werk altijd van boven naar beneden. Zo loopt eventuele waterverzameling naar beneden en niet door je schilderij heen. Houd een schone, licht vochtige doek bij de hand om overtollig water te verwijderen — blotting noemen ze dat.
En gebruik geen haardroger uit frustratie; warm lucht verdroogt de randen te snel en veroorzaakt precies de strepen die je wilt voorkomen.
Aquarelverf in pans is praktisch voor onderweg, maar tubes zijn efficiënter in het atelier. Voor grote wassen heb je gewoon meer verf nodig, en uit een tube knijp je makkelijker de juiste hoeveelheid om aquarelverf op te bouwen in lagen.
En de belangrijkste tip van allemaal: wees geduldig. Laat elke laag goed droog voordat je verdergaat. Aquarel beloont rust. Wie te snel werkt, krijgt strepen. Wie even wacht, leert een prachtige gradientwas maken in aquarel, voor diepe, egale kleuren die je niet kunt evenaren met andere materialen.