Er is iets bijzonders aan een kat die je probeert vangen met aquarel. Niet omdat het makkelijk is — integendeel — maar juist omdat je nooit alles perfect krijgt.
▶Inhoudsopgave
En dat is precies waarom het werkt. Katten hebben die manier van kijken alsof ze door je heen zien. Die ogen, die vacht, die houding.
Als schilder loop je tegen dezelfde dingen aan als elke andere dierenportrettist: je hebt weinig tijd, je onderwerp beweegt, en je wilt toch iets dat leeft.
Maar met de juiste aanpak kun je in een paar uur iets neerzetten dat meer zegt dan een foto.
Waarom aquarel en katten zo goed samengaan
Aquarel heeft iets weg van een kat zelf: onvoorspelbaar, vloeiend, en eigenwijs als je het te sterk wilt beheersen.
De techniek past bij het onderwerp. Katten zijn geen strakke architectuur — ze zijn zachte vormen, overgangen, pluizen. En aquarel doet dat precies goed. Wat me altijd opvalt is hoe snel je een indruk kunt maken met verf op nat papier.
Geen uitgebreide ondertekening, geen tien lagen wachten. Je werkt met wat je hebt: water, pigment, timing. En als je kat even stil zit — of als je een foto hebt waar je mee kunt werken — dan gaat het eigenlijk vanzelf.
Begin met de ogen, niet met de omtrek
Dit is iets wat ik vaak zie gebeuren: mensen beginnen met de contouren van de kat.
De oren, de kopvorm, de staart. En dan komen ze bij de ogen en is de energie al weg. Begin daar waar het leven zit — in de ogen. Een paar tips die ik meegeef:
- Zet eerst de donkerste donker in het oog. Bij katten is dat meestis de pupil en de rand ervan. Een stipje Payne's Grey of een mengsel van Ultramarine met wat Burnt Umber, en je hebt al iets dat kijkt.
- Laat de hooglichten nat-in-nat leeg. Niet wit maken met witte verf — gewoon het papier laten schijnen. Dat geeft die glans die kattenogen hebben.
- Werk vanuit het oog naar buiten. De vacht rondom de ogen is meestal donkerder, en die overgang kun je leggen met een licht natte penseelrand.
Eerlijk gezegd, als je de ogen goed krijgt, kun je de rest bijna schetsmatig laten. Het gezicht leeft al.
Vacht schilderen is geen haar voor haar
De grootste valkuil bij kattenportretten is het idee dat je elk haartje moet schilderen. Dat werkt niet in aquarel, en het is ook niet nodig.
Wat je wilt suggereren is textuur, richting, en lichtval. Ik werk meestal in twee lagen.
Eerst een natte onderlaag in de basiskleur van de vacht — bijvoorbeeld Raw Sienna voor een gespikkelde kat, of een mengsel van Yellow Ochre en wat Payne's Grey voor een grijze. Die laag mag lekker vloeien. Dan, als die bijna droog is, kom je met een fijnere penseel en iets meer pigment aan de slag voor de richting van de vacht.
Korte streken, niet te lang, niet te precies. Bij zwarte katten zie je meer kleur dan je denkt. Ultramarine, Viridian, zelfs wat Permanent Rose schuilt in die zwarte vacht. Dat mengsel geeft meer diepte dan puur Ivory Black, wat ik trouwens bijna nooit gebruik — het dooft alles.
Welke materialen echt uitmaken
Je hebt geen dure spullen nodig, maar je hebt wel de juiste spullen nodig. Dat is een verschil dat ertoe doet.
Papier: Dit is echt het belangrijkste. Ik zeg het altijd: papier is belangrijker dan verf.
Een slecht papier verpest zelfs de beste aquarel. Voor kattenportretten gebruik ik bijna altijd Arches, 300 gram, katoen. Het houdt water goed vast, je kunt er mee werken zonder dat het direct plooit of verkleurt.
Goedkoper papier — zoals wat je in veel standaardsets vindt — geeft een mat, saai resultaat. Dat is geen motivatie om door te gaan. Verf: Pigmentkwaliteit telt. Kijk naar de pigmentnummers op de tube of pan.
PB15 voor een goede pauw, PY35 voor cadmiumgeel — die nummers vertellen je echt wat erin zit.
Winsor & Newton en Schmincke doen dat goed, maar ook Van Gogh van Royal Talens heeft verrassend goede pigmenten voor de prijs. Holbein is fijner van structuur, minder korrelig, maar mengt iets anders.
Probeer merken uit, maar weet wat je koopt. Penseel: Een goed sabelpenseel of een goed synthetisch model maakt een wereld van verschil. Ze houden meer water vast, geven fijnere lijnen, en springen terug na elke streek.
Een goedkope hoorndrukkerpenseel uit een set — die verliest binnen een week zijn punt.
Ik heb een paar goede penselekes van Winsor & Newton en daar ben ik jaren mee bezig.
Snel werken is geen gebrek aan kwaliteit
Er is een idee dat snel schilderen betekent dat het niet serieus is.
Dat vind ik onzin. Snel werken betekent dat je beslissingen maakt.
Je denkt niet te lang na, je laat de verf doen wat hij wil, en je accepteert de onvolkomenheden. Bij katten is dat zelfs noodzakelijk. Ze blijven niet stil. Dus je hebt twintig minuten, misschien een uur als je geluk hebt.
Gebruik die tijd om de essentie te vangen, niet om perfectie na te jagen.
Mijn werkwijze is meestal zo: vijf minuten schetsen met een lichte penseelstreken, dan direct in met de ogen en de donkere accenten. Dan leer je dieren schilderen in aquarel door de vacht in grote vormen op te zetten, en als laatste de details — snorharen, diepte in de oren, een schaduw onder de kin. Meestal duurt het hele proces niet langer dan een uur. En het resultaat heeft iets levendigs dat je niet krijgt na vijf uur werk.
Een paar dingen die ik heb geleerd (en je bespaart)
Gebruik geen witte verf om lichten aan te brengen. Houd het papier leeg waar het licht is.
Dat is moeilijker dan het klinkt, maar het maakt het verschil tussen een portret dat leeft en eruitzicht alsof er correctievel op is gespoten. Werk niet te lang aan hetzelfde stuk. Als je bijvoorbeeld uilen schildert met gedetailleerde veren, wil aquarel je vaak maar één keer de kans geven.
Als je te veel over een gebied heen gaat, wordt het modderig en dof.
Vertrouw op je eerste streek — die is meestal de beste. En tenslotte: maak er meerdere. De eerste kat is oefening.
De tweede is beter. De derde begint echt iets te worden.
Ik heb een hele map vol kattenportretten die ik niet aan iemand laar zien — maar ze leerden me alles wat ik nu weet.
Begin gewoon. Pak je penseel, zet je kat voor je, en maak die eerste streep. Het mooiste van aquarel is dat je fouten niet hoeft te verbergen; je kunt zelfs magische wezens en draken schilderen. Ze worden onderdeel van het verhaal.