Ergens in mijn atelier ligt een stapel schetsen die ik door de jaren heb gemaakt — losse aquarellen van bomen in bloei, zonovergoten velden, herfstbladeren die half vergaan zijn, en winterlandschappen met die grijze, stille sfeer die je bijna kunt aanraken. Ik heb ze nooit bedoeld als serie, maar als je ze naast elkaar legt, zie je het patroon: de seizoenen. En dat is eigenlijk de mooiste manier om aquarel te oefenen. Niet met een compositie in je hoofd, maar met wat je ziet, op het moment dat je het ziet.
▶Inhoudsopgave
Lente: alles wat loskomt
Lente in aquarel is lastig. Niet omdat het moeilijk is, maar omdat je de kleur moet temperen.
Die felgroene tinten die je in de winkel ziet op dure sets?
Die zijn vaak niet eens de juiste pigmenten. Een goedkope set met de juiste pigmenten geeft vaak meer voldoening. Wat me opvalt is dat veel merken 'complete sets' verkopen die volledige kleurrijken missen.
Dat is een marketingtruc. Een set met PY35 en PB15 erin — dat is wat je echt nodig hebt voor die lente. Papier is trouwens belangrijker dan verf. Een slecht papier verpest zelfs de beste aquarel.
Arches-papier, 300 gram, katoen — dat is de gouden standaard. Geen discussie.
En een goed penseel, sabel of synthetisch, houdt meer water vast. Dat maakt het verschil tussen een wasbeer en een lente.
Wat je echt nodig hebt voor lente
PY35 voor die lichte, zachte groentinten. PB15 voor de diepte. En een beetje PR101 voor de aarde die nog nat is. Niet meer.
Met drie pigmenten kun je meer doen dan met twintig kleuren die niet mengen.
Dat vind ik trouwens het mooiste van aquarel: beperking dwingt je om echt te kijken.
Zomer: licht en schaduw
Zomer is het seizoen van contrast. Hard licht, diepe schaduwen, kleuren die bijna branden.
Hier zie je het verschil tussen merken. Holbein aquarelverf is minder korrelig dan Winsor & Newton, maar mengt iets anders.
Voor zomer gebruik ik liever Holbein — die zachte overgang past bij de manier waarop licht in juli valt. Eerlijk gezegd vind ik zomer het lastigste seizoen. Te veel kleur, te veel details.
Tips voor zomertekeningen
De kunst is om niet alles te tekenen. Een veld met klaprozen hoeft niet rood te zijn om rood aan te voelen.
Een paar strepen PR101, wat water, en de suggestie van beweging — dat is genoeg. Werk snel. Het licht verandert, en als je te lang over een plekje na denkt, ben je de sfeer al kwijt. Aquarelverf in pans is praktisch voor onderweg — ik heb een kleine doos Van Gogh-pans die ik altijd bij me heb. In het atelier zijn tubes efficiënter, maar voor zomer, buiten, in het veld: pans. Geen discussie. Misschien maak je wel een persoonlijk aquarel als cadeau voor iemand die je lief is.
Herfst: de kleur van tijd
Herfst is mijn favoriete seizoen om te tekenen. Niet vanwege de kleuren — die zijn vaak te fel in werkelijkheid — maar vanwege de structuur.
Bladeren die loslaten, takken die zichtbaar worden, de manier waarop licht door een kale boom valt. Dat is aquarel op zijn best: transparantie, laag op laag.
Wat ik merk is dat herfstkleuren in aquarel beter werken als je ze niet letterlijk neemt. Geen oranje uit de tube. In plaats daarvan: PY154 gemengd met een beetje PR101, misschien een toets PB29 voor de schaduwkant. Die mengingen leven. Oranje uit de tube is dood.
Herfstpigmenten die ik gebruik
PY154 — dat is het geel dat ik het meest gebruik. Lichtecht, helder, en het mengt prachtig met rode en blauwe.
PR101 voor de warme aardtinten. En PB29, ultramarijn, voor de koude schaduwen. Met die drie kun je een hele herfstboom bouwen. Niet letterlijk, maar in gevoel.
Winter: minder is meer
Winter in aquarel is het seizoen van wat je weglaat. Wit papier als sneeuw, grijze lucht die je niet tekent maar suggereert door de ruimte eromheen.
Ik heb jaren geprobeerd winterlandschappen 'vol' te maken — meer kleur, meer details, meer contrast. Het werkte niet. Pas toen ik begon met minder, werd het goed. Wintertekeningen vragen om een andere benadering.
Geen korrelige verf, geen zware lagen. Holbein werkt hier weer beter dan Winsor & Newton — die fijne, gelijkmatige dekking past bij de stilte van januari.
En Arches-papier is hier echt nodig. Op goedkope papier loopt grijs uit naar bruin. Op Arches blijft het grijs, en dat is precies wat je wilt.
Een winterpenseeltechniek
Gebruik een groot penseel, nat, en laat het water werken. Veel aquarellisten zijn bang voor water — ze willen controle, terwijl je juist een losse aquareltechniek moet omarmen.
Maar in winter is water het onderwerp. Een natte vlek op 300 gram Arches, met een toets PB29 en wat PG7, en dan wachten.
Dat wachten is het moeilijkste. Maar als het droogt, zie je een winterlucht die je niet had kunnen plannen.
Door het hele jaar
Wat ik door de jaren heb geleerd is dat seizoenstekeningen niet gaan om de seizoenen.
Ze gaan om het vermogen om te zien. Lente leert je kleur. Zomer leert je licht. Herfst leert je structuur.
Winter leert je stilte. En als je die vier samen hebt, heb je niet alleen een serie aquarellen — je hebt aquarel en mindfulness als rustgevende bezigheid gevonden.
Begin niet met dure materiaal. Begin met wat je hebt, en kijk echt.
De beste seizoentekening die ik ooit maakte was op een velletje Daler Rowney-papier, met een synthetisch penseel van vijftien euro, en drie kleuren. Het was februari. De boom was kaal. En het was perfect.