Je hebt er weken aan gezwoegd. De kleuren zijn precies goed, de wassingen lopen zoals je wilde, en op het papier ziet het eruit als een klein meesterwerk. En dan?
▶Inhoudsopgave
Dan leg je het op een stapel, of je schuift het in een la, of het blijft gewoon liggen op je tafel tot er een koffiekop erbij komt te staan. Ik ken het. Ik deed het zelf jarenlang. Maar aquarel is kwetsbaar. Echt kwetsbaar.
Niet alleen tegen vocht en vuil, maar ook tegen het licht waaronder je het schilderde.
En tegen de tijd. Want zelfs op Arches-papier, zelfs met pigmenten die een hoge lichtechtheid hebben — niets is echt veilig als je het niet goed bewaart.
Waarom aquarel extra kwetsbaar is
Denk even na over wat er in zit, een aquarel. Verf op papier. Dat is het. Geen dikke olaag beschermt het, geen vernislaag, geen frame met UV-glas als standaard.
Het is pigment dat in de vezels van het papier is gezakt, en daar blijft het zitten — tot iets het verstoort. Wat me altijd opvalt is hoe snel een aquarel kan veranderen als je hem lang blootstelt aan zonlicht. Ik heb een stuk gezien — geschilderd met Van Gogh aquarelverf, niet de duurste lijn, maar met mooie pigmenten — dat na een half jaar op een muur in volle zon bijna geel was geworden.
De blauwen waren weg. De groenen waren vaal.
Het was alsof iemand een filter eroverheen had geslagen. En het is niet alleen licht. Vocht is even gevaarlijk. Papier trekt vocht aan, en als je een aquarel in een vochtige ruimte bewaart, kunnen de kleuren gaan bloeden, kan er schimmel ontstaan, en kan het papier gaan golven. En dan heb je een probleem dat je niet meer terugdraait.
Opslaan: de basis goed regelen
Laten we beginnen met opslaan, want dat is waar de meeste mensen mee bezig zijn. Je hebt iets af, je weet nog niet of je het wilt inlijsten, en je wilt het veilig hebben. Dat is prima.
Maar "veilig" betekent meer dan "in een map stoppen". Eerst: gebruik altijd zuurvrije materialen.
Dat klinkt technisch, maar het is simpel. Gewone karton of gewoon papier bevat zuur, en dat zuur dringt door in je aquarel. Na verloop van tijd zie je bruine vlekken, het papier wordt broos, en de kleuren veranderen.
Zuurvrije passepartouts, zuurvrije archiefdozen, zuurvrije tussenschotten — dat is de basis. Het kost iets meer, maar het maakt echt verschil. Ik bewaar mijn eigen werk in een archiefdoos van een bekend Nederlands merk, met zuurvrije tussenschotten tussen elk stuk. Niet omdat ik denk dat mij werk in een museum terechtkomt, maar omdat ik het gewoon respecteer.
Je hebt er tijd in gestoken. Behandel het daarvoor. En dan: bewaar het plat.
Niet opgerold, niet schuin, niet in een tube. Plat, in een donkere, droge ruimte.
Een kast bovenop een kast is perfect. Een archiefdoos onder je bed ook. Het belangrijkste is: weinig licht, weinig vocht, en geen temperatuurschommelingen.
Wat met stapels werk?
Als je veel schildert — en als je aquarel echt leuk vindt, schilder je veel — dan stapel je werk op. Dat is onvermijdelijk, dus kijk ook eens naar de beste opbergoplossingen voor je aquarelmaterialen.
Maar zorg dat je tussen elk blad een tussenschot legt. Zuurvrijk wit papier, of speciaal interleavepapier dat je bij kunstbenodigdheden kunt kopen. Zonder tussenschot kunnen de kleuren van het ene werk overgaan op het andere. Ik heb het een keer meegemaakt met een stuk waar ik veel Holbein-verf had gebruikt — die verf is vochtgevoelig, en toen ik het een paar maanden later opende, zat er een deel van de kleur op het passepartout van het volgende stuk. Frustrerend.
Inlijsten: wanneer en hoe
Inlijsten is een ander verhaal. Daar ga je pas toe als je een stuk echt wilt laten zien, of als je het wilt verkopen, of als je gewoon vindt dat het het verdient.
En dat is een goed gevoel, want een goed ingelijste aquarel ziet eruit alsof het er hoort. Maar inlijsten is niet zomaar. Er zijn een paar dingen waar je op moet letten, en als je die over het hoofd ziet, maak je het erger dan beter.
Ten eerste: gebruik altijd een passepartout. Niet alleen omdat het er mooi uitziet, maar omdat het zorgt dat het glas niet direct op de verf ligt.
Aquarelverf kan aan glas plakken, vooral als er vocht bij komt. Als je jouw aquarelverf vers wilt houden, is een passepartout essentieel om het glas op afstand te houden.
En kies weer voor zuurvrijk materiaal. Het lijkt een klein detail, maar het is het verschil tussen een aquarel die over twintig jaar nog mooi is, en een die vervaagd en vergeeld is. Vergeet ook niet om je penselen goed schoon te maken en te bewaren, zodat je er lang plezier van hebt. Ten tweede: denk aan het glas. Gewone glas reflecteert, en dat maakt een aquarel lastig te zien.
Museumglas of anti-reflectieglas is beter, maar ook duurder. UV-filterend glas is de beste keuze als je het aan een muur hangt waar licht op valt.
Het filterende deel van het ultraviolette licht, en dat is precies wat je pigmenten aantast. Winsor & Newton zelf adviseert op hun verpakking om lichtechtheid te controleren — pigmenten met een sterretje-rating van I of II zijn het meest bestendig. Maar zelfs die hebben baat bij UV-bescherming.
Ik heb een keer een aquarel laten inlijsten bij een lokale inkadrater, en hij vroeg niet eens naar passepartout of glas. Gewoon ingelijst, klaar.
Ik had het zelf moeten specificeren. Leer van mijn fout: wees duidelijk over wat je wilt. Soms is inlijsten niet de beste keuze.
Als je een serie maakt die nog niet af is, of als je werk wilt bewaren zonder het te tonen, dan is opslaan in een archiefdoos eenvoudiger en goedkoper.
Of toch niet inlijsten?
Je hoeft niet elk stuk in te lijsten. Eerlijk gezegd doe ik dat ook niet. De meeste van mijn werk zit in dozen.
Alleen de stukken waar ik echt trots op ben, die laat ik inlijsten. En er is nog een reden om te wachten met inlijsten: soms verandert je oordeel.
Wat je nu een meesterwerk vindt, vindt je over een maand misschien toch niet goed genoeg.
Geen reden om geld uit te geven aan een lijst die straks in een kast verdwijnt.
De simpelste regels, samengevat in gedachten
Donker, droog, plat, zuurvrijk. Dat zijn de vier woorden waar je aan moet denken.
Alles daaromheen is fijn detail, maar zonder die vier woorden kom je niet ver. En wees eerlijk met jezelf: de meeste aquarels die kapot gaan, gaan kapot door luiheid. Niet door onwetendheid, niet door slechte materialen, maar omdat we het even niet doen.
Omdat we denken: straks maar. Maar straks komt niet altijd, en intussen vervaagt je werk, plakt het aan een ander blad, of krijgt het een klekje koffie.
Dus: bewaar het goed. Nodig jezelf uit om het serieus te nemen. Je hebt het werk erin gestoken — geef het de zorg die het verdient.