Laat ik je iets vertellen dat ik pas na jaren aquarelleren echt begrepen heb: het schetsboek waar je in werkt, bepaalt meer van je resultaat dan je denkt.
▶Inhoudsopgave
Niet je verf, niet je penseel — je papier. Ik heb het zelf lang onderschat. Ik kocht mooie boekjes met stoffen kaft en dacht: dit wordt prachtig. Maar zodra ik er aquarel op begon te zetten, krulde het papier op, gleed de verf eraf als water op een regenjas, en waren mijn kleuren saai en vlak.
Dat was geen gebrek aan talent. Dat was verkeerd papier.
Waarop let je écht bij een aquarelschetsboek?
Het belangrijkste is het gewicht van het papier. Voor aquarel heb je minimaal 200 gram per vierkante meter nodig, maar echt goed werk je op 300 gram.
Dan heb je katoenen papier nodig — niet celulose, maar écht katoen. Katoen neemt water op zonder te vervormen, laat pigmenten mooi zakken in de vezels, en geeft die glorieuze diepte die je in een goede aquarel zoekt. Celulose daarentegen, wat in de meeste goedkope schetsboeken zit, geeft een mat, ongelijkmatig resultaat. Het is alsof je een symfonie speelt op een muziekdoos.
Wat me opvalt is dat veel mensen denken dat een "mixed media" schetsboek automatisch geschikt is voor aquarel. Dat is een misverstand.
Mixed media papier is ontworpen om met veel materialen te werken — potlood, markertjes, acryl — maar het is zelden echt goed voor waterverf.
Het is een compromis, en bij aquarel wil je juist geen compromis.
De binding maakt het verschil
Er zijn drie soorten bindingen die je tegenkomt, en ze hebben elk hun eigen karakter.
Een schetsboek met ringband is handig: je kunt de bladzijden helemaal plat klappen, en je kunt makkelijk pagina's verwijderen. Maar als je met veel water werkt, kan er water onder de ringband komen en bladzijden laten golven. Een gelijmd boekje — zoals de Moleskine aquarel — ziet er netjes uit, maar de bladzijden kunnen losraken als je te vochtig werkt. En dan heb je nog de spiral binding aan de zijkant, die minder bekend is maar eigenlijk het beste werkt voor aquarel: de pagina's klappen volledig plat en je hebt geen last van ringen die in het zicht steken.
Eerlijk gezegd? Ik werk het liefst in een losse vel Arches-papier en plak het achteraf in een boek.
Maar dat is niet voor iedereen praktisch. Als je onderweg schetst, wil je iets compact en stevig.
Mijn vergelijking van populaire schetsboeken
1. Moleskine Art Watercolor Album
Dit is waarschijnlijk het bekendste aquarelschetsboek, en het is overal verkrijgbaar. Het papier is 200 gram, celulose, en het heeft een subtiele textuur.
Voor lichte aquarel en inkt werkt het prima. Maar als je echt met veel water en lagen gaat werken, merk je de beperkingen. Het papier begint te krullen en de kleuren verliezen hun kracht. De binding is stevig, de kacht is strak, en het formaat is handig om mee te nemen.
2. Strathmore 400 Series Watercolor Pad
Als je net begint met aquarel en een eerste boek zoekt, is dit een solide keuze. Maar als je serieus wordt, groei je er snel uit.
Strathmore is een merk dat in de Verenigde Staten enorm populair is, en terecht.
De 400 Series heeft 300 gram katoenen papier met een mooie, lichte textuur. Het neemt water goed op, de kleuren blijven helder, en het papier blijft redelijk plat. Het is gelijmd aan één kant, dus je kunt de vellen er makkelijk uittrekken.
3. Handbook Paper Co. Watercolor Journal
Wat ik hierin waardeer is de consistentie: elk vel voelt hetzelfde, en dat geeft vertrouwen als je aan het werk bent. Het is niet het mooiste boekje qua vormgeving, maar het papier spreekt voor zich.
Dit is een merk dat ik via een vriendin ontdekte en dat me direct verraste. Het papier is 300 gram katoen, met een prachtige cold-press textuur die net iets ruwer is dan Strathmore. De binding is stevig, de kacht is echt leer, en het boekje ligt fantastisch in de hand.
Het is duurder dan de meeste alternatieven, maar je merkt het verschil.
4. Canson XL Watercolor Pad
De verf gedraagt zich anders op dit papier — vloeiender, levendiger. Als je iets wilt dat zowel functioneel als mooi is, is dit het.
De Canson XL is de budgetkeuze, en dat hoor je. Het papier is 300 gram, maar van celulose, niet katoen.
Voor oefenen, schetsen, en snelle studies is het prima. Ik gebruik het zelf nog steeds als "speelgoed" — het boekje waarin ik dingen uitprobeer zonder erover na te denken. Maar als je een stuk maakt waarvan je wilt dat het blijft hangen, is dit niet het juiste papier. De kleuren worden wat dof, en het papier kan na veel waterbespuiting gaan golven.
5. Stillman & Birn Beta Series
Goed genoeg om te leren. Niet goed genoew om te exposeren.
Dit is een interessant boekje omdat het specifiek is ontworpen voor mixed media, maar het papier — 270 gram, cold press — is verrassend goed voor lichte aquarel.
Het is geen puur aquarelpapier, maar als je graag combineert met inkt, pen, en wat waterverf, is dit een uitstekende keuze. De binding is stevig, de kacht is strak, en het boekje is verkrijgbaar in verschillende formaten. Ik gebruik het vooral voor reisboekjes, waar ik schetsen, aquarelnotities, en soms een stukje tekst combineer.
En dan hebben we nog inkt
Als je ook met inkt werkt — en dat doet iedereen die aquarelleert, denk ik — dan is er iets belangrijk om te weten: niet elk papier tolereert inkt even goed.
Goed aquarelpapier is gemaakt om water op te nemen, maar dat betekent ook dat inkt erop kan uitvloeien. Als je met een fineliner of een penneninkt werkt, heb je een papier nodig dat de inkt oppervlakkig houdt, niet erdoorheen laat druppelen.
Strathmore en Arches doen dat redelijk goed. Canson XL laat inkt sneller uitvloeien. En Moleskine zit er tussenin — het werkt, maar je moet voorzichtig zijn met dikke lijnen. Wil je weten welk schetsboek het beste bij jouw stijl past? Wat ik zelf doe: ik schetst eerst met potlood, dan ga ik over met inkt, en pas daarna voeg ik aquarel toe.
Die volgorde maakt het verschil. Als je eerst aquarel aanbrengt en dan inkt eroverheen trekt, kan de inkt reageren met de vochtige ondergrond en onvoorspelbaar worden.
Dat is geen ramp — soms ontstaan er prachtige effecten — maar als je controle wilt, werkt je in op droog papier.
Mijn persoonlijke favoriet
Als ik één boekje moet kiezen, ga ik voor de Handbook Paper Co. Watercolor Journal. Het is niet het goedkoopste, niet het makkelijkst verkrijgbare, en het is niet het meest praktische voor onderweg. Zoek je een geschikt reisschetsboek voor aquarel? Bekijk dan onze koopgids.
Maar het papier is gewoon prachtig. De manier waarop verf zich op dat katoenen oppervlak gedraagt — alsof het papier meedenkt — is iets wat ik in geen ander schetsboek heb gevonden. Maar wees eerlijk tegen jezelf: als je net begint, hoef je geen twintig euro te besteden aan een schetsboek.
Neem een Canson XL, oefen, maak fouten, en leer wat je nodig hebt.
En als je merkt dat je groeit, stap dan over naar iets beters. Want uiteindelijk draait het niet om het boekje. Draagt om wat je erin maakt. Maar een goed boekje maakt het makkelijker om goede dingen te maken.