Stel je voor: je opent je schetsboek en alle tekeningen voelen als één geheel.
▶Inhoudsopgave
Niet omdat je steeds hetzelfde tekent, maar omdat de kleuren overal op elkaar lijken te reageren. Dat is geen toeval. Dat is een doordacht palet. En hier schijnt een beetje mythes omheen.
Veel mensen denken dat je een grote doos met twintig kleuren nodig hebt om mooie dingen te maken. Maar echt waar? Met vijf of zes goede kleuren maak je meer indruk dan met twintig matige.
Het gaat niet om hoeveelheid. Het gaat om keuze.
Waarom kleiner beter is
Ik heb jarenlang met complete sets geschilderd. Die mooie dozen van Daler Rowney of Van Gogh met vijftien potjes erin.
En weet je wat me opviel? Ik gebruikte altijd dezelfde vijf kleuren. De andere tien stonden te vervelen.
Een kleiner palet dwingt je om te mengen. En mengen is precies waar de magie van aquarel in zit.
Drie kleuren die je overal mee naartoe nemen
Als je alleen maar uit de potje trekt, krijg je vlakke, saaie kleuren. Maar als je twee of drie basiskleuren combineert, ontstaan er tinten die je nergens kopen kunt. Die zijn uniek. Die zijn van jou.
Wat ik persoonlijk altijd bij me heb: een warm geel (zoals PY35, Cadmiumgeel Licht), een koud blauw (PB15, Phtalocyanine Blauw), en een warm rood of roze (zoals PR101, Gebrande Siena). Met alleen die drie kun je een verrassend breed spectrum maken.
Vooral als je ze in verschillende verhoudingen mengt. PB15 is trouwens een van de sterkste pigmenten die bestaat.
Een beetje gaat ver. Als je dat niet weet, eindig je met een blauw dat je hele vel verstijft. Maar met een liche beetje en wat geel? Dan krijg je de mooiste groentinten. Dat is iets wat je voelt, niet iets wat je uit een boek leert.
Coherentie zit in de beperking
Je wilt dat je schetsboek als een verhaal voelt. Niet als een verzameling losse paginaar. Kleur is daarvoor het sterkste middel dat je hebt.
Kies aan het begin van een nieuw boek een palet van vijf of zes kleuren. En blijf daarbij.
Niet per se de hele tijd, maar als richtlijn. Dan zie je gebeuren dat een tekening van een Amsterdamse gracht en een stilleven met appels uit hetzelfde universum komen te lijken.
Omdat de kleuren vergelijkbaar zijn. Dat is coherentie. Eerlijk gezegd vind ik dat lastiger dan het klinkt. Want soms zie je iets moois voor je en denk je: dit heeft een andere kleur nodig.
Wat papier met kleur te maken heeft
En dan moet je kiezen. Blijf je trouw aan je palet, of volg je je impuls?
Ik doe altijd het tweede. Maar ik merk dat mijn beste pagina's juist de zijn waar ik me aan mijn eigen regels heb gehouden. Dat klinkt misschien vreemd, maar je kleurenpalet hangt af van je papier. Een ruig, onbewerkt papier neemt kleur anders op dan een glad katoenpapier.
En dat verandert alles. Arches, 300 gram, katoen.
Dat is mijn standaard. Niet omdat het duur is, maar omdat het pigment echt vasthoudt.
Op goedkoper papier zweeft de kleur wat rond, vervaagt, vervaagt. Je mengt de perfecte tint, en op dat papier ziet eruit alsof je met twee kleuren hebt gewerkt. Frustrerend. Als je serieus aan een schetsboek werkt, investeer dan in goed papier.
Het maakt meer uit dan goede verf. Dat zeggen de meeste mensen niet, maar het is waar.
Mengen is luisteren
Ik weet niet hoe ik het anders moet zeggen. Bij aquarel, zeker als je handlettering combineert in je schetsboek, meng je niet met je hoofd.
Je mengt met je hand. Je voelt wanneer de consistentie goed is. Je ziet wanneer de kleur op het papier gaat leven of doodvalt.
Holbein-verf mengt iets fijner dan Winsor & Newton. Minder korrelig, meer glad.
Dat betekent niet dat het beter is. Het betekent dat het anders is.
Voor fijne lagen en glazuwen vind ik Holbein prachtig. Voor texturen en granulerende effecten kies ik eerder Schmincke of zelfs Van Gogh. En een goed penseel? Dat maakt het verschil tussen controle en chaos. Laat je voor je eigen aquareltechniek eens inspireren door kinderboekillustratoren.
Een truc die ik pas laat ontdekte
Een sabelpenseel of een goed syntetisch model houdt meer water vast. Dat geeft je meer tijd om te werken.
Een goedkope kwast droogt te snel, spat, en geeft je het gevoel dat je vecht tegen je materiaal. Dat wil je niet. Gebruik onze inspirerende schetsboekprompts voor aquarel om je eerste pagina's te vullen en maak daarna een kleurenkaart.
Meng al je basiskleuren in alle mogelijke combinaties en schrijf erbij welke pigmenten je gebruikt hebt. Met de nummers. PB15, PY35, PR101.
Niet alleen de merknaam. Want hier is het probleem: Cadmiumgeel Licht van Winsor & Newton is niet hetzelfde als Cadmiumgeel Licht van Holbein. De naam is gelijk, het pigment kan verschillen.
Als je alleen de naam noteert, weet je later niet meer wat je precies hebt gebruikt.
Maar met het pigmentnummer? Dan kun je altijd reproduceren wat je hebt gemaakt. Dat klein beetje discipline aan het begin bespaart je later zoveel zoekwerk.
Het palet als uitgangspunt, niet als wet
Ik zal eerlijk zijn: ik heb geen vast palet dat ik altijd gebruik. Het verandert per project, per seizoen, per stemming. In de zomer trek ik naar felle, verzadigde kleuren.
In de winter koos ik voor stille, gedempte tinten. Maar wat altijd hetzelfde is, is de aanpak. Ik kies beperkt. Ik meng bewust.
En ik noteer wat ik doe. Want een schetsboek is geen product.
Het is een proces. En kleur is de taal waarin dat proces wordt verteld. Als je die taal beheerst, hoef je niet te denken over of iets "goed" lijkt.
Het voelt gewoon juist. Begin klein. Meng veel.
En vertrouw op wat je hand je vertelt.
Veelgestelde vragen
Hoe kan ik een beperkt palet effectief gebruiken?
Een kleiner palet dwingt je om te experimenteren met het mengen van kleuren. Door kleuren in verschillende verhoudingen te combineren, creëer je unieke tinten die je nergens koopt kunt. Zo ontstaat coherentie in je tekeningen, waardoor elementen zoals een gracht en een stilleven een vergelijkbare uitstraling krijgen.
Welke kleuren zijn essentieel voor een aquarelpalet?
Met slechts drie basiskleuren – een warm geel, een koud blauw en een warm rood of roze – kun je een verrassend breed spectrum creëren. Door ze in verschillende verhoudingen te mengen, krijg je tinten die je nergens koopt kunt. Denk aan een beetje warm geel en PB15 blauw voor groentinten.
Waarom is het beter om een beperkt palet te gebruiken in plaats van een groot?
Het gebruik van een kleiner palet stimuleert het mengen van kleuren, wat essentieel is voor de magie van aquarel. Door je te beperken tot een paar kleuren, dwing je jezelf om creatiever te zijn en unieke tinten te creëren die je nergens koopt kunt. Dit leidt tot een meer samenhangend en coherent geheel.
Hoe beïnvloedt het type papier de keuze van kleuren?
Het type papier dat je gebruikt, heeft een grote invloed op hoe kleuren worden opgenomen. Ruwer papier neemt kleur anders op dan glad katoenpapier, wat je kleurenpalet kan beïnvloeden. Het is dus belangrijk om te experimenteren met verschillende papiersoorten om te zien welke het beste bij jouw stijl passen.
Wat is de relatie tussen een kleurenpalet en de coherentie van een tekening?
Het kiezen van een kleurenpalet aan het begin van een tekening, en het vasthouden aan dat palet, draagt bij aan de coherentie van je werk. Door kleuren te beperken en consistent te blijven, creëer je een harmonieus geheel waarin verschillende elementen een vergelijkbare uitstraling krijgen.